Duurzaamheid en de bescherming van onroerend erfgoed
(2026) Duurzame ontwikkeling en het (onteigenings)recht — ISBN: [9789493473058], p. 29-71, published
Files
02AertsStijn-deClippeleMAaie-Sophie_onroerenderfgoed-preprint.pdf
preprint
Open Access - Adobe PDF
- 702.84 KB
Details
- Authors
- Abstract
- De wereldwijde uitdagingen van klimaatverandering, verlies aan biodiversiteit en ecologische degradatie dwingen overheden, instellingen en burgers om de manier waarop ze ruimtelijke belangen en culturele waarden beheren, fundamenteel te herdenken. Binnen die transitie neemt het begrip ‘duurzaamheid’ een centrale plaats in, als leidraad voor toekomstgericht handelen en beleid. Duurzaamheid wordt daarbij vaak – en dat wereldwijd – opgevat als het vermogen om tegemoet te komen aan de noden van de huidige generatie zonder de behoeften van toekomstige generaties in het gedrang te brengen (Brundtlandrapport 1987). Toch is deze notie voortdurend in ontwikkeling, mede onder invloed van inzichten uit de ecologische wetenschap, zoals het concept van de planetaire grenzen, en vanuit rechtvaardigheidsperspectieven, zoals de intergenerationele rechtvaardigheid. Tegelijkertijd heeft het erfgoeddiscours een opmerkelijke evolutie doorgemaakt, waarin niet langer alleen de esthetische of historische waarde van monumenten en landschappen centraal staat, maar ook hun rol als dragers van culturele continuïteit, lokale identiteit en zelfs ecologische veerkracht. Erfgoed verliest daarmee haar reputatie als een statisch gegeven dat beschermd moet worden, maar neemt steeds vaker een plaats in binnen een meer dynamisch systeem dat kan bijdragen aan maatschappelijke doelstellingen zoals klimaatadaptatie, energietransitie, en ruimtelijke kwaliteit. De vraag stelt zich dan ook hoe duurzaamheid en erfgoed zich tot elkaar verhouden. Is erfgoed per definitie duurzaam? Of vereist duurzame ontwikkeling een kritische herijking van het erfgoedbeleid? In deze bijdrage wordt nagegaan hoe het concept van duurzaamheid, in zijn brede en evoluerende betekenis, zich verhoudt tot het juridisch en beleidsmatig kader voor de bescherming van onroerend erfgoed in België, en meer in het bijzonder in Vlaanderen. De analyse vertrekt vanuit de idee dat erfgoed intrinsiek een transtemporele en intergenerationele dimensie bezit – en zo een brug vormt tussen verleden, heden en toekomst – en dus op fundamentele wijze aansluit bij het duurzaamheidsideaal. Tegelijk wordt erkend dat er in de praktijk aanzienlijke spanningen kunnen ontstaan tussen erfgoedbescherming en andere beleidsdoelen, zoals de uitrol van hernieuwbare energie of het behoud van de natuur. Aan de hand van wetteksten, beleidsdocumenten, rechtspraak en concrete casussen – waaronder die van zonnepanelen in Brugge en windturbines nabij het werelderfgoedlandschap van de Westhoek – wordt daarna concreet onderzocht hoe de normatieve, beleidsmatige en juridische kaders in Vlaanderen omgaan met deze spanningsvelden. De centrale hypothese daarbij is dat een duurzame erfgoedbescherming maar mogelijk is indien zij voldoende flexibel en geïntegreerd is om rekening te houden met bredere maatschappelijke belangen, zonder daarbij de eigen erfgoedwaarden uit het oog te verliezen. In Afdeling I wordt daarbij het conceptuele en normatieve kader van duurzaamheid en erfgoed geëxploreerd, met bijzondere aandacht voor de intergenerationele dimensie. Afdeling II bespreekt de bestaande beoordelingskaders en hun concrete toepassing in het Vlaamse beleid en de rechtspraak. Ook worden enkele recente decretale ontwikkelingen geanalyseerd vanuit het perspectief van duurzame regelgeving. Het doel is daarbij niet alleen om spanningen bloot te leggen, maar ook om bij te dragen aan een beter afgestemde, toekomstgerichte adaptatie van het erfgoedbeheer.
- Affiliations
Citations
de Clippele, M.-S., & Aerts, S. (2026). Duurzaamheid en de bescherming van onroerend erfgoed. In Dorothy Gruyaert en Thomas Leys (ed.), Duurzame ontwikkeling en het (onteigenings)recht (p. p. 29-71). Lea Uitgevers. https://hdl.handle.net/2078.5/274262