Een vergelijkende analyse van reuze en géant: grammaticalisatie, degrammaticalisatie en lexicalisatie
(2012) n/f : Tijdschrift van de Association des néerlandistes de Belgique francophone et de France — Vol. 11, n° 1, p. 135-156 (2012)
Files
VanGoethemHiligsmann.pdf
Open Access - Adobe PDF
- 272.23 KB
Details
- Authors
- Abstract
- Reuze(n), afgeleid van het zelfstandig naamwoord reus, kan worden gebruikt als eerste lid van een N+N-samenstelling (1a) of N+A-samenstelling (1b), als intensiverend semi-prefix (2), als adjectief (attributief of predicatief gebruikt) (3), als bijwoord (4)(bij een adjectief of een werkwoord) en als tussenwerpsel (5). (1) a. reuzenwerk 'werk voor reuzen, werk dat alleen door reuzen kan gedaan worden' (WNT, s.v. reuze1 / reuze-I) b. reuzesterk 'zo sterk als een reus' (2) reuzeleuk 'heel leuk' (Van Dale ND, s.v. reuzeleuk) (3) a. Als we de fundamenten van de klassieke partijen, in de gemeenten en steden, onderuit halen zetten we een reuze stap richting onafhankelijkheid. (GlossaNet) b. De bewoners zijn in ieder geval al tevreden. "Ik vind het hier reuze. Mij krijgen ze hier niet weg", zegt mevrouw van der Heijden, één van de bewoners. (Parole-corpus) (4) a. De meloen past precies in het kinderzitje op mijn fiets. (...) Ook nu weer blijken ze reuze handig. Zeker als een watermeloen meerijdt. (GlossaNet) b. Hij bloedde, maar volgens Brigitte viel het allemaal reuze mee. (DPC-corpus) (5) Ga je mee? Reuze! (Van Dale ND, s.v. reuze3) Niet alle gebruikswijzen zijn echter even eenduidig: in de voorbeelden (3a) en (4a), bij voorbeeld, is het voornamelijk de schrijfwijze die de analyse als adjectief, resp. bijwoord motiveert. Aaneengeschreven is reuzenstap een N+N-samenstelling en kan reuze in reuzehandig als intensiverend semi-prefix worden bestempeld. De Franse tegenhanger van reus/ reuze(n) is géant, maar naast zijn nominaal gebruik komt enkel een adjectivale (attributieve en predicatieve) gebruikswijze voor. Merkwaardig genoeg wordt de attributieve gebruikswijze in (6a) vertaald door middel van een N+N-samenstelling in het Nederlands (6b), wat opnieuw wijst op de ambiguïteit van reuze(n). Predicatief gebruikt, met intensiverende betekenis, komt géant (7) wel mooi overeen met het adjectief reuze (cf. Het zou reuze zijn als je kwam). (6) a. Au 1er étage : wc sur palier, grand living avec jeux géants, ordinateur, connexion internet wi-fi et tv, home cinéma. (DPC-corpus) b. 1ste verdieping: WC op de overloop, grote living met reuzenspelen, PC, internet, wifi en TV, home cinema. (DPC-corpus) (7) Ce serait géant si tu venais (Y. Queffélec, geciteerd in NPR, s.v. géant). Deze bevindingen lijken erop te wijzen dat reuze een complexe en geleidelijke categorieverandering heeft ondergaan, met verschillende tussenstadia, wat ook door de diachrone gegevens uit het WNT (s.v. reus, reuze) bevestigd wordt. Het oorspronkelijke substantief reus heeft eerst een aantal gebonden gebruikswijzen ontwikkelt, o.m. als intensiverend semi-prefix, en is daarna opnieuw zelfstandig gaan optreden, als adjectief, bijwoord of tussenwerpsel. Onze hypothese is dat reuze in eerste instantie een grammaticalisatieproces heeft ondergaan en daarna opnieuw gedegrammaticaliseerd is (Norde 2009, Prévost 2006). Géant, daarentegen, heeft een veel minder complexe en meer abrupte categorieverandering (namelijk conversie) ondergaan, die als een geval van lexicalisatie zou kunnen worden bestempeld (Brinton & Traugott 2005: 37-40). Deze hypotheses zullen we in onze bijdrage staven door uitgebreid literatuur- en corpusonderzoek. Referenties Brinton, L.J. & Traugott, E.C. 2005. Lexicalization and language change. Cambridge: Cambridge University Press. Norde, M. 2009. Degrammaticalization. Oxford : Oxford University Press. Prévost, S. 2006. "Grammaticalisation, lexicalisation et dégrammaticalisation : des relations complexes". Cahiers de praxématique 46. 121-139. Woordenboeken NPR (Nouveau Petit Robert) [cd-rom] Van Dale [online] WNT (Woordenboek van de Nederlandsche Taal) [cd-rom] Corpora DPC (Dutch Parallel Corpus): http://www.kuleuven-kortrijk.be/DPC GlossaNet : http://glossa.fltr.ucl.ac.be/ Parole: http://parole.inl.nl/html/index_dutch.html
- Affiliations
Citations
Van Goethem, K., & Hiligsmann, P. (2012). Een vergelijkende analyse van reuze en géant: grammaticalisatie, degrammaticalisatie en lexicalisatie. n/f : Tijdschrift van de Association des néerlandistes de Belgique francophone et de France, 11(1), 135-156. https://hdl.handle.net/2078.5/232894 (Original work published 2012)